Quảng Ngi mến yu

Ti đến Quảng Ngi vo năm 1966, một chiều trời nắng đẹp. Bầu trời xanh

xanh, trong sng, với my cao, bay lơ lửng trn trời. Gi thổi nh nhẹ từ bờ

biển hướng đng , nơi c những bi biển xinh đẹp, lm cho ai nấy cảm thấy

khoan khoi v tươi mt.

Ti đứng trước trụ sở ty nng tn tnh Quảng Ngi , nhn bn ngoi, kiến

trc theo kiểu mới, vo trong, phng ốc , bn ghế rất gọn gng, v sắp xếp

rất thứ tự. Sau nầy ti mới biết, cơ sở ti lm việc l một cng sở tuy nhỏ,

nhưng tương đối đẹp nếu so với cc ty trong tỉnh, v hoạ đồ do Kiến trc sư

danh tiếng Ng Viết Thụ, người đ c thời thiết kế Dinh Độc Lập, thời VNCH,

vẽ kiểu. Ti cho hỏi anh em nhn vin đang lm việc trong cơ quan, ai ai

cũng vui vẻ v cho đn ti thn mật. Nhn cy cảnh bao quanh vườn v cảnh

tr trong cơ quan, tạo mt phong cảnh hi ho, lm cho ti cảm thấy vui vẻ,

v qun đi những lo u, phiền muộn.

Sng sớm hm sau, ti thức dậy sớm, ăn mặc chỉnh tề, đi trnh diện bc

Tỉnh Trưởng Bi Honh, Ph tỉnh trưởng , Đốc sự Trần Huỳnh Chu,

thăm Ty Kinh tế, Ty Ti chnh, thăm ch Ton, trưởng ty cảnh st v thăm

cc bạn học cũ, kỹ sư Phan cng Ton, trưởng ty Thuỷ lm, kỹ sư Đinh Nho

Nguyn, trưởng ty nng nghiệp, bạn Nguyễn Thục i, bạn Duyn, hai cn sự

Nng nghiệp, kỹ sư Nguyễn văn Lộc, trưởng ty Thuỷ Nng, v nhiều gio

tốt nghiệp đại học dạy tại trường trung học Trần Quốc Tuấn.

Tỉnh Quảng ngi, thời ti lm việc, l một tỉnh tuy nhỏ, nhưng kh đẹp.Tỉnh

nằm ở vng duyn hải miền Trung, lưng tựa vo dy ni Trường Sơn, mặt hướng

ra biển Đng. Phong cảnh Quảng Ngi thật đẹp. Bi biển Sa Huỳnh ct trắng,

nước trong xanh. Cổ Luỹ C Thn, c tịch. rợp bng dừa . Ni Thin Ấn Nim

H, đảo L Sơn xinh đep. Sng Tr khc, cng với ni Ấn, tạo thnh biểu

tượng sơn thuỷ thing ling. Sng Tr với dng nước chảy khng mạnh,

nhưng nước chảy quanh năm, m đềm , tĩnh lặng v thơ mộng. Dn tnh

hiền lnh, phố x xinh xinh, với những tiệm bn hng, bn sản phẩm danh

tiếng của địa phương. Đi dọc theo đường Quang Trung, con đường chnh

của thnh phố. Hai bn đường c nhiều nh hng ăn nổi tiếng, c đầu bếp

với cch nấu gia truyền, thức ăn nhiều v số. Những mn ăn ngon, đặc

trưng của Quảng ngi. No mn gỏi ruốc c chua xanh, lng xo nghệ, c

m nấu canh chua, cm nm rang me, gỏi tỏi L Sơn. v nhiều mn nữa.

Những mn ti kể theo đy, l những mn quốc hồn, quốc tu, m c lẽ

chỉ c ở ci tỉnh lỵ thương yu nầy. Mn don sngTr. Don được bắt từ sng

Tr Khc, sng Vệ. Con don nhỏ hơn con hến, c vỏ mu vng nhạt Thử

tưởng tượng với bt nước don, trong c những con don nhỏ, Nhn chiếc

bnh trng m thơm gin, đĩa nước mắm với ớt xim cay x, vi loại rau

thơm. Ngồi ăn don, thỉnh thoảng hp nước luộc don, đi mắt mơ mng,

miệng ht h,v ni nhỏ với bạn b. Mn ăn g m ngon qu, ăn chỉ một lần

l nhớ mi khng qun. Mn c bống kho tiu, l mn đặc biệt chỉ c ở xứ

Quảng Ngi. C bống tươi được bắt từ sng Tr Khc, đem về kho với tiu

v với gia vị đặc biệt, cọng thm vi l rau giang, ăn với cơm trắng th ngon

hết . Mn chim ma chin gin. Chim ma to bằng chim se sẻ, bắt ở đồng

mi, lc l ma cn xanh, con no trng cũng nn n, tươi đẹp. Chim lm

sạch, được nh hng gia vị, rồi ci nướng, ci chin, vừa ăn, vừa uống rượu

th ngon hết biết. Ti đ từng ăn chim cu đất chin gin ở Pleiku, Ba m Thuộc,

rất ngon, nhưng hương vị thơm v đậm đ th với chim ma Quảng Ngi c

mi vị rất đăc biệt. Ti c cảm tưởng, mi thơm của thức ăn, như đ ăn su

vo tm tr, đ thấm đọng trong mu huyết, đ để lại cho ti biết bao nhiu

tnh thương, tnh bạn, tnh dn lnh, hiền hậu v chất phc. Hnh ảnh đẹp của

ci thnh phố m ti c nhiều kỷ niệm, lc cn trai trẻ, nhiệt huyết, hăng say

lm việc với cả tấm lng, yu cng việc , yu đời v yu x hội.

Một buổi sng sớm, ngồi trn chiếc xe Jeep, nho nhỏ, xinh xinh, ng ti xế Ngưu,

chở ti đi vo sng Vệ, ăn sng, thưởng thức mn m Quảng, thơm phức, tiệm

ăn nhỏ, nhưng mn m Quảng tuyệt ngon, khch ra vo tấp nập.Ti ăn mn m

Quảng đặc biệt, sợi m mu vng, thịt, tm thơm ngọt, ăn với rau thơm, đậu phụng

rang, bnh trng m, ngon ơi l ngon.

Ti ginh cả ngy hm đ, đi thăm dn tnh, đi thăm quận lỵ, lng x, thăm cnh

đồng ma xanh tươi, thăm ruộng la rộng lớn, thăm cc xe gi nước, rải rc bn

dng sng, bn cnh đồng, bnh xe nước quay mi suốt ngy đm, đem nước

mt, chảy đến cc cnh đồng, lm cho đồng ruộng lu, cnh đồng ma, xanh tươi,

lm cho dn lng, c cơm no, o ấm. Ti đi thăm cc nh my lm đường, nơi

sản xuất những sản phẩm nổi tiếng của qu hương đất nước. Những bnh

đường phn, mảnh đường phổi, những hộp kẹo mạch nha, kẹo gương, đường

ct trắng. Những sản phẩm đặc trưng từ cy ma, những sn phẩm đường, nổi

tiếng, nơi vng đất qu hương m đẹp v chất chứa niềm thn thương khng bao

giờ mờ nhạt trong tm tr của dn bản xứ hay của những khch tha phương đ

c lần găp dịp đến thăm tỉnh lỵ nầy. Ti nhn những thẻ kẹo gương, trong như

pha l, c mu vng, mi thơm của đậu phụng, trng đẹp như bức tranh tĩnh vật.

Ăn kẹo gương ngon, mi thơm khc với m xửng Huế, vừa ăn vừa uống nước

tr xanh th th vị rất nhiều. Mạch Nha c chất đường lấy từ nếp, từ mạch lu,

ăn thanh tao hơn đường non, được vua c thời phong l cửu phẩm văn giai .

Ci th vui nhất của ti lc bấy giờ l lm việc. Đất canh tc của tỉnh Quảng Ngi

khng được ph nhiu như cc tỉnh miền Nam, nn cần phải bồi dưỡng đất đai để

c sản lượng thu họạch lớn. Người nng dn ở đy, đ biết xử dụng phn ho học

trong việc sản xuất. Cơ quan ti mỗi năm c trch nhiệm cung cấp cho nng dn

10,000 tấn phn bn ho học. Phn bn được nhập cảng từ ngoại quốc, cập bến

Đ nẵng. Bổn phận của ti l tm cch chuyn chở số phn bn vo tận cc kho

của Hợp tc x nng nghiệp, hiệp hội nng dn, nằm rải rc trong cc lng x

tỉnh Quảng Ngi. Số phn bn trong kho, sẽ được giao cho cc Hơp tc x phn

phối lại cho nng dn. Số phn bn sẽ được cho khng, cho cc gia đnh nng

dn. Ti cảm thấy rất hạnh phc mỗi lần chứng kiến sự sung sướng hiện r trn

gương mặt, hiền lnh, mộc mạc, chất phc của nng dn, khi được nhận phn

bn do chnh phủ cung cấp. Cơ quan ti cũng c bổn phận, nhập cảng những

my bơm nước loại nhỏ, những my xịt thuốc trừ su bọ, những my cy bừa canh

tc, loại nhỏ, những thuỷ đng cơ gắn my cho tu đi đnh c, chng ti giao cho

cc Hợp tc x, bn lại cho nng, ngư dn với gi rẻ.

Cng việc chnh của cơ quan ti l cho nng dn, ngư dn, lm dn vay tiền trồng trọt,

chăn nui, đnh bắt hải sản từ biển c viễn duyn, khai thc gỗ từ rừng nu, biến chế

ruộng ma thnh đường, ni chung l dng đồng tiền của chnh phủ, cho vay nhẹ li để

pht triển lng mạc giu c, nng cao mức sống của người dn thn qu, lm cho dn

giu nước mạnh. Ti vui sướng, hạnh phc v được c dịp, cho nng dn vay tiền, lm

cho đời sống của nng dn, chn lấm, tay bn, nng cao lợi tức gia đnh, lm cho đời

sống của họ cng ngy cng thăng tiến thm ln. Thời ấy, chng ti chỉ lm việc trong

cc quận t ảnh hưởng đến chiến tranh như Tư Nghĩa, Nghĩa Hnh, Sơn Tịnh,Bnh Sơn.

Thỉnh thoảng mới đi Mộ Đức, Đức Phổ v cc quận miền nu. Ti vui vẻ được về miền

qu, được thăm hỏi dn lng, tm hiểu đời sống kh khăn của họ v tm cch gip đỡ,

mong cho họ c đời sống cng ngy cng sung tc thm ln.

Ti ở Quảng Ngi hai năm, nhưng tnh cảm của ti đối với xứ sở Quảng Ngi khng bao

giờ phai nhạt. Ti rời Quảng Ngi ra Đ nẵng lm việc khi cơ quan ti đổi tn, thnh Ngn

Hng Pht triển Nng Nghiệp.Từ Đ nẵng, thỉnh thoảng ti c vo Quảng Ngải thăm lại

phố phường, thăm bạn b, thăm cc đồng nghiệp. Ra xứ Mỹ, mỗi lần về thăm qu hương

yu dấu, ti c gh qua tỉnh Quảng Ngi, thăm lại cảnh cũ, người xưa, thăm lại Sng Vệ,

thăm Cổ Luỹ, thăm sng Tr Khc. Đứng trn cầu, nhn lại dng nước sng Tr, bao

nhiu năm nước vẫn chảy, ti lin tưởng đến những buổi chiều m đẹp, cng bạn b

thả bộ đi ra đầu cầu, Dng nước vẫn tiếp tục chảy, nhưng by giờ bạn b ở tận nơi đu.

Lng ti nao nao nhớ lại thời trai trẻ, biết bao nhiu kỷ niệm vẫn cn quanh quẩn

trong đời ti. Quảng Ngi thn thương, Quảng Ngi bi ngi, nơi đầu cầu Tr Khc vẫn

cn in lại dấu gt bng chn thương yu.

Ti cn nhớ, lần sau cng cch đy su năm, ti c về thăm xứ Quảng Ngi Một buổi

chiều, đi bộ theo dọc đường đi ln to tỉnh cũ, ti dừng chn đứng trước cơ quan cũ, nay

c tn l Ngn Hng Cng Thương Quảng ngi. Ti thơ thẩn đầu nghĩ mng lung.

quan mnh ngy xưa, nơi mnh đ ấp ủ nhiều kỷ niệm, by giờ khc lạ, kiến trc to lớn

hơn, nhưng nhn quanh, khng c vườn cảnh xinh đẹp Ti nhn vo trong v thầm hỏi,

cc bạn đồng nghiệp của mnh, by giờ ở đu, ai cn, ai mất. Bạn Thuận, ban Kin, bạn Lượng,

bạn Thiều, bạn Tất, những người lm việc với ti, by giờ ở đu v lm g ?.

Biết bao nhiu sự việc đổi thay, lng ti vẫn cn nhớ mi những người bạn ở ci tỉnh nầy,

đ c thời cng mnh ra tận Huế, học trường Quốc học.

Bạn Khnh đ ra đi từ lu rồi, bạn Đồng, bạn Ho, bạn Nhn, bạn Can, bạn Hng, by

giờ ở đu v mỗi người c lẽ ở mỗi phương trời xa cch.

Ti thầm nhủ trong lng v tự ni với mnh. Kỷ niệm ơi cn gọi ta chi. Quảng Ngải thương

nhớ ơi, Quảng Ngi với bao nhiu kỷ niệm dạt do ta ghi mi trong lng, ta ước ao sẽ về

thăm Quảng Ngi một lần nữa. Quảng Ngi, qu mến ơi, ta thương người mi mi.

Nam Cali, thng 11/2016

Đon Ngọc Đng

Thạc sĩ Kinh tế trước 1975

Đại học Illinois v Florida Mỹ

Nguyn Trưởng Ty Nng Tn

Tỉnh Quảng Ngi.